Pedagogika. Podręcznik akademicki, red. nauk. Zbigniew Kwieciński, Bogusław Śliwerski, PWN 2003

Recenzje

Opinie o podręczniku

Książka jest niezwykle przydatna do pracy ze studentami. Stanowi bardzo dobre, piękną polszczyzną napisane, rozbudowane kompendium polskiej i światowej współczesnej myśli pedagogicznej.

prof. UJ, dr hab. Joanna Danilewska

Nareszcie ukazał się podręcznik dla studentów specjalności pedagogicznych, pokazujący tradycję Zachodu i nowoczesność w myśleniu o edukacji. Jest to w miarę całościowe ujęcie wiedzy niezbędnej dla przyszłych nauczycieli, przedstawiającej źródła i ewolucję poglądów o wychowaniu, konteksty funkcjonowania i zmiany szkoły, rolę nauczyciela, jego zadania i meandry „bycia w klasie”. Student może na tym rusztowaniu konstruować własną wiedzę o obszarach przyszłego profesjonalnego działania.

prof. APS, dr hab. Józefa Bałachowicz

Reasumując, należy podkreślić, że zaprezentowany w podręczniku wybór kierunków i prądów jest trafny, a poszczególne opracowania znajdują się na wysokim poziomie. Autorzy w przejrzysty, czytelny i logiczny sposób oddali ich sens i treść, przy czym wykorzystane materiały źródłowe uwzględniające także dorobek pedagogiki europejskiej, będą miały wielki walor poznawczy dla studentów. Recenzowany pierwszy tom podręcznika pt. Pedagogika jest dziełem nie tylko godnym polecenia dla studentów pierwszych lat pedagogiki, ale powinien być uznany za dobry punkt wyjścia w kształtowaniu myślenia o pedagogice przez jej adeptów.

dr Krzysztof Kabziński, UWM Olsztyn

Podręcznik zapoznaje nas z głównymi tendencjami edukacyjnymi w Polsce i na świecie, wprowadza w zagadnienia pedagogiczne oraz daje praktyczne wskazówki do tworzenia warsztatu pracy pedagogicznej. Treści zawarte w książce są jak najbardziej spójne, przez co z pewnością będą wykorzystywane przez młodych adeptów tak trudnego i odpowiedzialnego zawodu, jakim jest zawód pedagoga, nauczyciela, doświadczonym zaś pomogą „odświeżyć” swoją wiedzę pedagogiczną.

dr Justyna Gulczyńska, UAM WSE Poznań

Poszczególne rozdziały, napisane przez znamienitych pedagogów, są bardzo interesujące i pokazują problemy edukacji w powiązaniu z czynnikami politycznymi, ekonomicznymi i społecznymi. Pozwolą studentom, nauczycielom i pedagogom zdobyć rozległą wiedzę z zakresu współczesnej pedagogiki oraz ugruntować wiadomości z zakresu historii wychowania. Także informacje o metodach zbierania danych w badaniach pedagogicznych oraz budowaniu teorii pedagogicznych dają możliwość systematyzowania wiedzy metodologicznej. Omawiany podręcznik będzie bardzo dobrym przewodnikiem po pedagogice zarówno dla nauczycieli, jak i studentów.

dr hab. Mirosława Wawrzak-Chodaczek, Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego

Z całą odpowiedzialnością mogę jednak stwierdzić, że zaproponuję tę publikację jako lekturę studentom uczestniczącym w zajęciach z zakresu pedagogiki ogólnej, jak i w kursie dotyczącym współczesnych kierunków w pedagogice. Książka ta może być wykorzystana w procesie kształcenia i dokształcania studentów i nauczycieli. Daje możliwość do korzystania z całościowego podręcznika, który może stanowić wytyczną do dalszych poszukiwań.

dr Anna Krasnodębska, Instytut Nauk Pedagogicznych UO

Pedagogika T. 1 pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego jest doskonałym podręcznikiem dla studentów pedagogiki. Napisana jest jasnym i zrozumiałym językiem, co ułatwia przyswajanie sobie przez studenta zawartych w niej treści. Szczególnie wartościowe jest osadzenie istotnych zadań, jakie stoją przed pedagogiką, we współczesnej rzeczywistości oraz podkreślenie wpływu na jej rozwój zmian społeczno-ekonomicznych, jakie dokonywały się i dokonują w świecie. Interesujące jest ujęcie procesu wychowania i kształcenia w poszczególnych epokach historycznych, co ułatwia studentom zrozumienie znaczenia tych pojęć i ich roli wobec jednostek ludzkich. Ujęcie nurtów w pedagogice w prezentowanej postaci oraz poglądy sławnych pedagogów przybliżają w sposób klarowny rozumienie znaczenia pedagogiki jako nauki i podkreślają doniosłość i konieczność jej rozwoju w poszukiwaniu metod i systemów wychowania i kształcenia. Oceniam ten podręcznik jako bardzo wartościowy, a istotne treści w nim zawarte jako zrozumiałe i łatwo przyswajalne zarówno dla wykładowców, jak i studentów.

dr Anna Weissbrot-Koziarska, Uniwersytet Opolski

Dr hab. Maria Mendel, prof. UG

Uniwersytet Gdański

Recenzja dwutomowej edycji

Pedagogika. Podręcznik akademicki

pod redakcją Zbigniewa Kwiecińskiego i Bogusława Śliwerskiego,

WN PWN, Warszawa 2003

Recenzja przygotowana w związku z udziałem w/w opracowania
w V edycji konkursu
na najlepszy podręcznik akademicki wydany w 2003 roku

Przedstawiona do recenzji praca jest realizacją konsekwentnie rozwijanego zamysłu Redaktorów, koncentrującego się na powstaniu dzieła, oddającego charakter pedagogiki w kontekście cech aktualnej rzeczywistości, przybliżającego także pewne napięcia w jej obszarze, zaistniałe w związku z szybko dokonującymi się zmianami. Można stwierdzić, że jest to – widoczna w nieustannym podkreślaniu dokonywanych wyborów - orientacja na umożliwienie pewnego znalezienia się, wkomponowania się czytelnika w istniejącą współcześnie wielość „wzorów myślenia pedagogicznego” (czyli pedagogik – jak pisze Z.Kwieciński w przedmowie) i refleksyjnego projektowania własnych typów działania edukacyjnego (pedagogii). Tego bowiem, w największym uproszczeniu, wymaga się od absolwenta studiów pedagogicznych na poziomie akademickim. Opiniowany podręcznik znakomicie wspiera i rozwija ku owocnemu spełnianiu takich oczekiwań. Zaproponowany w wydanej formie, staje się bardzo ważnym dla studentów pedagogiki, układem odniesienia, niezbędnym – jak sądzę - w ich trudnym (przez wspomnianą wielość i dynamikę zmian) rozpoznawaniu i mieszczeniu się w polu dociekań pedagogiki.

Strukturalnie bardzo przejrzysty, podręcznik ten pozwala na korzystanie zeń jak z układanki, poprzez – z jednej strony – zagłębianie się w pedagogikę jako naukę (studia w ten sposób realizowane można określić mianem kursu ‘linearnego’), lub też – z drugiej – na użytkowanie wybranych, aktualnie potrzebnych fragmentów (kurs ‘koncentryczny’).

Pierwszy tom wprowadza w aparaturę pojęciową, którą operuje pedagogika oraz przybliża ją w ‘działaniu’, czyli prezentuje zagadnienia badawcze i obszar praktyki edukacyjnej. Czyni to w zachowaniu warunków, o których pisałam wyżej, to znaczy tworząc niezmiernie istotny układ odniesienia, pozwalający na rozumienie analizowanych znaczeń, związków pomiędzy nimi, krytyczną refleksję, twórczość czytelnika.

Warto wyodrębnić w tym miejscu tekst Krzysztofa Rubachy, prezentujący siatkę pojęć pedagogicznych. Autor przyjął w nim tradycyjne podejście, zawężające tę strukturę do pięcioelementowego tworu, w którym edukacja jest wychowaniem i kształceniem, a kształcenie – nauczaniem i uczeniem się. Za dyskusyjne można uznać, czy do wyżej opisanej koncepcji podręcznika, bardziej adekwatną byłaby struktura szerzej złożona, na przykład taka, jaką zaproponował wcześniej jeden z Redaktorów, Zbigniew Kwieciński, pisząc o „dziesięciościanie edukacji”, dynamicznej formule związków pomiędzy procesami składowymi edukacji oraz ich patologicznymi wymiarami, charakterystycznymi dla zmiennej rzeczywistości. Tego rodzaju siatka pojęć mogłaby stanowić dobry punkt wyjścia i podłoże dla – w podręczniku świetnie dalej prezentowanych (mam tu na myśli m.in. teksty drugiego z Redaktorów, B.Śliwerskiego, czy Z.Melosika, S.Sztobryna, T.Szkudlarka) – wielowątkowych, ogromnie złożonych zagadnień, które stoją obecnie w centrum zainteresowań pedagogiki (np. postmodernizm, antyautorytaryzm, międzykulturowość, emancypacja, ekologia). Być może, intencją Redaktora, ukazaną przez akceptację ujęcia autorstwa Krzysztofa Rubachy, była pewna pochwała zasady krytyczności, niezmiernie znaczącej w pedagogice, a wyrażającej się m.in. w pełnej dystansu postawie wobec własnych rozwiązań. Jeżeli tak, to profesorowi Kwiecińskiemu, jako współredaktorowi tego dzieła, należą się słowa uznania. Można bowiem przyjąć, że w ten finezyjny sposób uczy on przyszłych pedagogów krytycznego dystansu, warunkującego ich w pełni rozumiejące podejście, ogarniające złożoność rzeczywistości, w której przyjdzie im działać. Jeżeli odpowiemy negatywnie na wskazaną możliwość, tekst K.Rubachy odbierzemy jako słabiej wkomponowujący się w kontekst, nieco oderwany od koncepcji opracowania, aczkolwiek znakomity, jako prezentacja pewnego kanonu w myśleniu o ogólnej strukturze systemu pojęć pedagogicznych. Jako taki, znajduje swoje pełnoprawne miejsce w podręczniku.

W tomie drugim bez trudu zauważa się, że – skłaniając niejako do podejmowania ‘linearnych’ studiów - wyśmienicie współgrają ze sobą części tego opracowania, pierwsza – poświęcona teoriom wychowania i z politycznym zacięciem prezentująca ich zaangażowanie w dyskursywnej praktyce współczesnej rzeczywistości, druga – ukazująca wielość i różnorodność szkół, powstających i rozwijających się jako wspólnoty w, naturalnych dla tych środowisk, relacjach władzy, i część trzecia – poszerzająca horyzont i w szerokim kontekście społeczno-politycznym przybliżająca aktualne problemy oświaty. Wydaje się, że wszystkie te części w swoich elementach składowych, jak również ich wzajemne relacje, uzupełnianie się i spójność w dyskursie, łatwo dałyby wpisać się w dynamiczną strukturę pojęciową pedagogiki, np. wspomniany „dziesięciościan edukacji”. Jakkolwiek na to patrzeć, tom stanowi dzieło niezwykle spójne, choć imponujące rozległością oraz różnorodnością zagadnień, a także wielością perspektyw, z których są one rozpatrywane.

Za szczególnie wartościowy pod względem poznawczym, a w podręczniku cenić to należy ogromnie wysoko, uznać trzeba układ treści drugiego tomu, w którym bardzo konsekwentnie, od istoty wychowania przechodzi się do aktualnych wokół niego dylematów oraz problemów szczegółowych, takich jak zróżnicowania systemów szkolnych, reformowanie oświaty, itp. Wszystkie teksty, składające się na tom drugi, jak wspomniałam, pozostają w związku z sobą i, choć nie przybiera to postaci nieustannych odniesień, czy formalnych wstępów lub zakończeń rozdziałów, występując w takim, nie innym układzie, uczą myślenia o współzależnościach, konsekwencjach przyjętych rozwiązań, itp. Powinno to zaszczytnie wyróżniać Redaktora i najbardziej produktywnego w tym opracowaniu Autora, jakim jest profesor Bogusław Śliwerski.

Kończąc, należy zaznaczyć, że opiniowane dzieło stanowi unikatowy na polskim rynku, pierwszy i – jak dotąd - jedyny w swoim rodzaju, nowocześnie opracowany, znakomicie wspierający proces akademickiego kształcenia, podręcznik pedagogiki. Dopisuje się on w ten sposób do bardzo niedługiej listy najwyższej klasy światowych dzieł w tym zakresie. Pedagogika, integrując pola wielu dyscyplin i konstruując się bez końca, nie stanowi bowiem tak zwanego ‘wdzięcznego’ tematu. Podręcznik pedagogiki z pewnością jest dziełem niezwykle trudnym, wymagającym głębokiej i na bieżąco aktualizowanej wiedzy oraz twórczej inwencji i odwagi, pozwalającej stawić czoła, z pewnością licznie pojawiającym się, przeciwnościom. Redaktorzy i autorzy „Pedagogiki” 2003, jedynego dzisiaj i ogromnie znaczącego podręcznika dla polskich pedagogów, zrealizowali owo dzieło w pełni. Podręcznik ten witam z ogromną radością. Z pełnym przekonaniem rekomenduję go do najwyższej nagrody w V edycji konkursu i wnoszę o nadanie mu miana najlepszej akademickiej publikacji w tej kategorii za rok 2003.

Recenzja prof. dr. hab. Eugenii Malewskiej